ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ
                                                        Γράφει ο Γρηγόριος ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ*

Κάθε μεγάλο ταξίδι  ξεκινάει από  ένα  πρώτο βήμα. Και αυτό το πρώτο βήμα αφορά ένα μεγάλο ιστορικό και πνευματικό πόνημα, αφιερωματικού χαρακτήρα, για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, όταν η ΕΛΛΑΣ «έλαβε τα όπλα δια να αγοράσει την τιμήν του αίματός της με την πολύτιμον ανεξαρτησίαν της». Το Πολιτιστικό Κέντρο της Ελληνικής Αστυνομίας (ΠΟ.ΚΕ.Α.), που αποτελούσε πάγιο και διαχρονικό στόχο της αστυνομικής «κοινότητας» και κορωνίδα των προσπαθειών της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Αποστράτων των Σωμάτων Ασφαλείας (Π.Ο.Α..Σ.Α.),  υποστασιοποιείται, μέσα από την πανοραμική επισκόπηση ενός πρωτόγνωρου  έργου που «ταράσσει τα ύδατα» και ρίχνει άπλετο φως στο τροχό της αυτογνωσίας και της ιστορικής  επίγνωσης.
 Για πρώτη φορά  καταγράφεται η ιστορική αλήθεια  για τη δημιουργία κα το ρόλο της Αστυνομίας στην επαναστατημένη Ελλάδα από το 1821 έως το 1930, μια δεκαετία που συγκλόνισε την παγκόσμια κοινότητα και έβαλε τα θεμέλια του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους. Μέσα από πρωτογενείς πηγές, που για πρώτη φορά έρχονται στο προσκήνιο, όπως το ιστορικό αρχείο του Μινιστέριου της Αστυνομίας (1822-1827), τα αρχεία της εθνικής παλιγγενεσίας, τις επαναστατικές εφημερίδες της εποχής εκείνης κ λ π, γίνεται μια πολυπρισματική προσέγγιση που αναδεικνύει άγνωστες πτυχές της αστυνομικής λειτουργίας,  που μεταγγίζει υψηλά συναισθηματικά φορτία και αφήνει να αναδυθεί  ο θρίαμβος του λόγου   έναντι του μύθου και της φαντασιακής δημιουργίας.
      Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι το εγχείρημα αυτό συντελέστηκε με την αμέριστη συνδρομή και υποστήριξη της φυσικής και πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Η αστυνομική «κοινότητα» και  το ΠΟ.Κ.Ε.Α. σήμερα,  σεμνύνονται για ένα έργο, που θα αποτελέσει ιστορικό ορόσημο και αφετηριακό γεγονός  για τη συνέχεια. Γιατί  «προικοδοτεί» την επιστημονική κοινότητα  με ένα σύγγραμμα που έλειπε, για να αποτελέσει  ασφαλή πυξίδα  πλοήγησης σε αχαρτογράφητα νερά, μέσα σε ανεμοδαρμένα χρόνια. Γιατί συνδέει τον παρόν της Ελληνικής Αστυνομίας, με ένα ένδοξο παρελθόν και μια πλούσια πολιτιστική κληρονομιά. Γιατί, αποτελεί, παράλληλα, «ευκαρπίας αντίδοσιν» για τη σταθερή προσήλωση στο στόχο του ΠΟ.Κ.Ε.Α. Μέσα από τη δυνατή πένα ενός  καθηγητού με υψηλές περγαμηνές, του κ. Αθανασίου ΧΡΗΣΤΟΥ και την αξιοποίηση για πρώτη φορά στοιχείων και πρωτόλειων πηγών, αναδεικνύεται με ενάργεια το  έργο ενός καταλυτικού για τη λειτουργία του Κράτους οργανισμού, αυτού της Αστυνομίας σε χρόνια χαλεπά και δύσκολα, όπως ήταν εκείνα  της  Ελληνικής Επανάστασης.
Στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής), την Τρίτη, 22 Μαρτίου 2022 και ώρα 18:30, από το  Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, διοργανώθηκε η  εκδήλωση για την παρουσίαση του αφιερωματικού τόμου του Πολιτιστικού Κέντρου Ελληνικής Αστυνομίας και του Πανεπιστήμιου Πελοποννήσου, με τίτλο: «Αναζητώντας τον ένοχο και επιβάλλοντας την  τάξη. Η Αστυνομία σε αναζήτηση ρόλου τα χρόνια του αγώνα της ανεξαρτησίας (1821-1830)».
     Στην εκδήλωση την οποία τίμησε με την παρουσία του ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Ιερώνυμος, μίλησαν, ο ομότιμος Καθηγητής Πολιτικής Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Θάνος Βερέμης, ο Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, ο Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Θανάσης Χρήστου, αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΠΟ.Κ.Ε.Α. και ο ηθοποιός Νικήτας Τσακίρογλου, ο οποίος ανέγνωσε αποσπάσματα από τον αφιερωματικό τόμο. Την εκδήλωση συντόνισε η δημοσιογράφος Βίκυ Φλέσσα. Χαιρετισμό απηύθυναν  ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη Παναγιώτης Θεοδωρικάκος, ο οποίος εκπροσώπησε και τον Πρωθυπουργό της Χώρας κ. Κυριάκο Μητσοτάκη και ο Αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας, Αντ-γος Μιχαήλ Καραμαλάκης.
Παρέστησαν ακόμα   ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Παναγιώτης Μηταράκης, ο Αντιπρόεδρος της Βουλής Αθανάσιος Μπούρας, ο Υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ελευθέριος Οικονόμου, ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Γιώργος Στύλιος, ο Γ. Γραμματέας Δημοσίας Τάξης Κωνσταντίνος Τσουβάλας, ο Γ. Γραμματέας Αντεγκληματικής Πολιτικής Κωνσταντίνος Παπαθανασίου, ο βουλευτής Κώστας Γκιουλέκας, ο βουλευτής Αναστάσιος Δημοσχάκης  ο Αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας, Αντ-γος Μιχαήλ Καραμαλάκης, ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Κέντρου Ελληνικής Αστυνομίας (ΠΟ.Κ.Ε.Α.), Γεράσιμος Καραμπελιάς και τα μέλη του ΠΟ.Κ.Ε.Α., σεβασμιώτατος μητροπολίτης Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών, Ευσέβιος, ο επίτιμος Υπαρχηγός, αντ-γος ε.α.  Γρηγόριος Αναγνώστου και ο Υπαρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας, Αντ-γος Ανδρέας Δασκαλάκης, οι επίτιμοι Αρχηγοί και Υπαρχηγοί της Ελληνικής Αστυνομίας,  ο Γ. Επιθεωρητής Αστυνομίας Β. Ελλάδας, Κωνσταντίνος Σκούμας, ο Προϊστ. Επιτελείου του Α.Ε.Α., Αντ-γος Κωνσταντίνος Λαγουδάκης, ο Γ. Επιθεωρητής Αστυνομίας Ν. Ελλάδος, Αντ-γος Γεώργιος Γιάννινας,  πανεπιστημιακοί, Πρόεδροι και εκπρόσωποι εν ενεργεία και αποστρατεία συνδικαλιστικών οργανώσεων, ο Δ-ντής της Δ-νσης Ιστορίας του Α,Ε,Α, Αστυν Β΄. Φώτιος Γιαννακόπουλος και πολλοί άλλοι. Την  ΠΟΑΣΑ εκπροσώπησε ο Πρόεδρος αυτής  Ευάγγελος Χριστακόπουλος.
Οι έννοιες της τάξης, της ασφάλειας, της προστασίας του πολίτη, των δικαιωμάτων του και  της καταστολής του εγκλήματος εν γένει, αναδύθηκαν  μέσα σε ετερόκλητες συνθήκες, δυναμικές συγκρούσεις, παλινδρομήσεις και μεγάλες  ανατροπές στα κοινωνικοπολιτικά δρώμενα. Με τα πρώτα ψήγματα συγκρότησης κρατικών θεσμών, έχουμε την  εμφάνιση των όρων Γενικός έφορος Αστυνομίας, έφορος αστυνομίας, Γενικός Αστυνόμος,  αστυνόμος, Υπαστυνόμος, αστυνομία και  Πολιταρχία.  Ο θεσμός της αστυνόμευσης συμπορεύεται και συνυφαίνεται με το ιστορικό γίγνεσθαι, από τα πρώτα βήματα σύστασης του Ελληνικού Κράτους.
 Στα οκτώ Υπουργεία που θεσπίζει το «Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος του 1822, συγκαταλέγεται και το Υπουργείο Αστυνομίας. Πρώτος Υπουργός Αστυνομίας, αναλαμβάνει ο ευπατρίδης Λάμπρος Νάκος. Το Σύνταγμα της Επιδαύρου ορίζει με σαφήνεια: «Η ιδιοκτησία, τιμή και ασφάλεια εκάστου των Ελλήνων είναι υπό την προστασία των Νόμων». Στην «επαναστατικώ δικαίω» Ελλάδα, υπάρχει συντεταγμένη Αστυνομία με ένα εύρος αρμοδιοτήτων που εκπλήσσει, όταν αναχθούμε σε εκείνα τα χρόνια. Η πρώτη προσπάθεια σύμπηξης αστυνομικής εξουσίας  γίνεται από την Πελοποννησιακή Γερουσία, αλλά ο  θεμέλιος λίθος σύστασης της Αστυνομίας μπαίνει στις 24-6-1821 στην Ύδρα. Η Ύδρα είναι το πολιτικό και εμπορικό κέντρο της εποχής εκείνης  με μεγάλο αριθμό ομοεθνών και αλλοεθνών και ο κίνδυνος δολιοφθοράς  του Υδραίικου στόλου ιδιαίτερα μεγάλος. «..Ημείς οι πατριώται πλοίαρχοι της νήσου Ύδρας…εστοχάσθημεν όλοι εκ συμφώνου,…να συστηθή μία αστυνομία..». Η ιδέα διαχέεται παντού  σε νησιά και στη στεριά. Η «Γερουσία της δυτ. Χέρσου Ελλάδος» και ο «ʼρειος Πάγος της Ανατ. Χέρσου Ελλάδος», συγκροτούν εκτελεστικό βραχίονα της αστυνομικής εξουσίας.
 Εμβληματικές προσωπικότητες του αγώνα για την ανεξαρτησία της πατρίδας, αναλαμβάνουν το Μινιστέριο της Αστυνομίας στη δεκαετία 1821-1830, μεταξύ των οποίων και ο φλογερός πατριώτης Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας, ο οποίος  κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να εκσυγχρονίσει το θεσμό, μεσούσης της εμφύλιας διαμάχης.
Στην ιστορική αυτή συνάντηση με το παρελθόν, μαθαίνουμε ότι στις 21-2-1822 υπογράφεται από την προσωρινή διοίκηση της Ελλάδος η κατάργηση της δουλείας και «…όσοι βρίσκονται υπό καθεστώς δουλείας θεωρούνται άμεσα ελεύθεροι και ακαταζήτητοι». Επίσης, ότι ο Υπουργός Αστυνομίας Αινιάν, υποβάλλει προς έγκριση στο Εκτελεστικό Σώμα Σχέδιον Οργανισμού της Αστυνομίας, σύμφωνα με το οποίον «….ομοιομόρφως και τακτικώς να διευθύνονται αι Αστυνομίαι…». Διαπιστώνουμε τις υψηλές  ευθύνες της αστυνομίας για την προστασία της δημόσια υγείας (ενδημικά ήταν τα φαινόμενα της πανώλης), την  παρακολούθηση των κινήσεων του εχθρού, τη συλλογή εθνικών πληροφοριών, την αντιμετώπιση της κατασκοπίας και των μυστικών εταιριών, που δρούσαν κατά του έθνους. Διαβάζουμε ότι  Ο Υπουργός της Αστυνομίας το 1825 υποβάλλει στη Διοίκηση Σχέδιο αντιμετώπισης του εχθρού. Η πρότασή του περιλαμβάνει εφοδιασμό της Τριπολιτσάς και εκκένωσή της από γυναικόπαιδα, ώστε να λειτουργήσει ως βάση ανεφοδιασμού των στρατευμάτων. Πολλές είναι οι παρεμβάσεις στο έργο της Αστυνομίας, όπως και οι περιπτώσεις κατάχρησης εξουσίας. Ταυτόχρονα όμως η αστυνομία λειτουργία ως το ασφαλέστερο καταφύγιο κάθε αδυνάτου. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση διαζευγμένης, που προσφεύγει στη Γενική Αστυνομία Σάμου για να αναγκάσει τον πρώην σύζυγό της να αναλάβει τις υποχρεώσεις του για την ανατροφή των παιδιών τους.  
Η έλευση του Καποδίστρια δημιουργεί νέα δεδομένα στην οργάνωση και συγκρότηση του Ελληνικού Κράτους. Στις 29-12-1829 υπογράφεται από τον νέο Κυβερνήτη, το ΙΔ΄Ψήφισμα με το οποίο ορίζονται τα καθήκοντα της Αστυνομίας (Κανονισμός της Αστυνομίας). Εμπνευσμένος από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, έχει ολοκληρωμένο σχέδιο για την  αστυνομία για όλη την επικράτεια. Δημιουργεί την Πολιταρχία Ναυπλίου  και την εκτελεστική Δύναμη Πελοποννήσου, ή πολιτική φρουρά, πρόδρομο  φορέα εκκόλαψης της Χωροφυλακής, επικεφαλής  της οποίας, τοποθετεί τον Ιωάννη Μακρυγιάννη.
Ο αφιερωματικός τόμος «Αναζητώντας τον ένοχο και επιβάλλοντας την  τάξη. Η Αστυνομία σε αναζήτηση ρόλου τα χρόνια του αγώνα της ανεξαρτησίας (1821-1830)», αποτελεί ένα ανεπανάληπτο ταξίδι στο χρόνο, μία τομή στα ιστορικά χρονικά της Αστυνομίας, μια μοναδική συνάντηση με το παρελθόν και τις ρίζες της Ελληνικής αστυνομίας,  απότιση φόρου τιμής σε εκείνους που έδωσαν το άλικο αίμα τους και τον αγώνα τους για την ανεξαρτησία μας και μία ανεκτίμητη προσφορά στην επιστημονική κοινότητα. « Όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν» έλεγε ο Ευρυπίδης. «Εθνικόν  το αληθές», έλεγε ο Εθνικός μας Ποιητής.