ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΕΣΟΝΤΩΝ στη ΜΑΧΗ των ΛΕΧΑΙΝΩΝ 1948-8-6

ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΕΣΟΝΤΩΝ στη ΜΑΧΗ των ΛΕΧΑΙΝΩΝ 1948-8-6
Τελευταία ενημέρωση 17/02/2026

Στα Λεχαινά έξω απο το Νεκροταφείο  έχει στηθεί ένα απέριττο μνημείο στη μνήμη των πεσόντων στην μάχη των Λεχαινών την 8-6-1948  , 25 πολιτών και ενός Χωροφύλακος του ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Βασιλείου του Γεωργίου καταγομένου  απο το Σουφλί Έβρου και υπηρετούντος στην Υποδιοίκηση  Χωροφυλακής Λεχαινών την περίοδο εκείνη 
 
ΕΠΕΣΑΝ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ  ΠΑΤΡΙΔΟΣ
                       ΤΗΝ 8-6-1948
 
1. ΑΔΡΑΧΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ του Δ
2. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Νικόλαος του Γ 
3. ΒΕΣΚΟΥΚΗΣ Βίκτωρ του Θ.
4. ΔΡΟΣΟΣ Δημήτριος του Σ.
5. ΚΟΓΚΑΣ Κωνσταντίνος του Θ
6. ΚΟΥΡΤΗΣ Νικόλαος του Χ. 
7. ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ Βασίλειος του Α. 
8. ΚΑΛΑΚΟΣ Διονύσιος του Γ.
9. ΚΡΑΓΚΑΡΗΣ Ελευθέριος του Π.
11. ΚΟΤΙΝΗΣ Γεράσιμος του Ι.
12. ΚΟΥΡΟΥΚΛΗΣ Διονύσιος του Σ.
13. ΚΟΥΡΟΥΚΛΗΣ Ανδρέας του Δ. 
14. ΚΟΥΡΟΥΚΛΗ Νικολίτσα του Δ.
15. ΜΟΣΧΟΝΑΣ Νικόλαος του Κ.
16. ΜΑΚΡΗΣ Σπυρίδων του Ε.
17. ΜΠΑΚΑΦΟΥΚΑΣ Ανδρέας του Γ.
18.  Χωροφύλακας  ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Βασίλειος του Γ. 
19. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Λάμπρος του Λ. 
20. ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Σαράντης του Γ. 
21. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ Ανδρέας του Χ. 
22. ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΣ Βενιζέλος του Κ. 
22. ΣΕΡΕΤΗΣ Κωνσταντίνος του Ν. 
23. ΣΤΕΛΛΟΣ Χαράλαμπος του Ι.
24. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Αλέξιος του Γ.
25. ΦΑΚΙΡΗΣ Ευστάθιος του Χ. 
26. ΧΑΡΩΝΗΣ Γεώργιος του Α. 
 
Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΛΕΧΑΙΝΙΤΩΝ ΕΔΩΡΗΣΑΤΩ 8-6-1950


 
                                 ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΑΧΗΣ την 8-6-1948 στα ΛΕχαινά - Ανδραβίδα - Καβάσιλα . 
Α. ΠΗΓΗ:
Την 8-6-1948 ισχυραί δυνάμεις συμμοριτών υπο τους ΚΟΝΤΑΛΩΝΗ και ΜΠΑΓΚΑΣΙΔΗ προσέβαλον την πόλη των Λεχαινών . Κατά την αυτήν ώραν έτεραι δυνάμεις κομμουνιστών επετίθοντο κατά των κωμοπόλεων Ανδραβίδας και Καβάσιλα . Αι φρουραί Χωροφυλακής αίτινες υπεράσπιζον τηας κωμοπόλεις ταύτας αντέστησαν σθεναρώς εις τας λυσσώδεις επιθέσεις των συμμοριτών , τους οποίους και υπεχρέωσαν να υποχωρήσουν . Εκ των Ανδρών Χωροφυλακής Λεχαινών εφονεύθη ο Χωροφύλαξ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Βασίλειος και ετραυματίσθησν οι Χωροφύλακες ΔΑΜΑΣ Αναστάσιος , ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ Ελευθέριος και ΚΟΝΙΔΗΣ Δημήτριος .. . Κατά την επίθεση στα Καβάσιλα εφονεύθη ο Διοικητής του Σταθμού Χωροφυλακής Ενωμοτάρχης ΝΤΑΛΛΑΣ Παναγιώτης . Κατά των αποχωρησάντων συμμοριτών εκινήθη το απόσπασμα ΖΑΡΑ και συνήψε μετ'αυτών συμπλοκή εις την περιοχήν Σανταμερίου , με αποτέλεσμα την διάλυσίν της συμμορίας και την απελευθέρωσιν 20 ομήρων ιδιωτών . 

Στο σημείο αυτό  παραθέτουμε την Έκθεση  γεγονότων Λεχαινών-Ανδραβίδας-Καβασίλων, του 
ΤΣΠ/11 Ιουν 1948
Β ΠΗΓΗ:
ΘΕΜΑ. Έκθεσις γεγονότων Λεχαινών - Ανδραβίδος – Καβασίλων                                                         
ΑΠΟ ΤΑΚΤΙΚΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟ ΝΠΥΡΓΟΥ
ΠΡΟΣ Α.Σ /Α1 Αριθ. Α.Π 4909/Α1
Σ.Τ.Γ 909β 11-6-48
ΚΟΙΝ. ΓΕΣ (Γραφείον Στρατηγού Κιτριλάκη)
Αναφέρω ότι,
Την 0730΄ώραν της 8ης τρέχ. έλαβον τηλεφ/κήν αναφοράν του εν Πύργω 21ου Τ.Ε ότι από πρωϊνών ωρών εξεδηλώθη επίθεσις κατά Λεχαινών και Ανδραβίδος και ταυτοχρόνως απασχόλησις Αμαλιάδος.
Εις απάντησιν διέταξα το τμήμα τούτο να κινηθή αμέσως διά λόχου κατά ουλαμού αρμάτων προς Λεχαινά και επιτεθή κατά των εκεί συμμοριτών και δι’ ετέρου λόχου μετά αρμάτων μάχης να κινηθή προς Χάβαρι (31-45) Κέντρον (37-50) Ξενιές (42-53) προς αποκοπήν των προς την κατεύθυνσιν ταύτην μελλόντων να υποχωρήσωσιν ανταρτών.
Ταυτοχρόνως ανέφερα και ημίν τα της επιθέσεως των ανταρτών κατά των Λεχαινών τηλ/κώς και υπέβαλα υμίν την παράκλησιν.
α) Να διαταχθή η αεροπορία και βομβαρδίση τους κατά Λεχαινών επιτιθεμένους συμμορίτας και
β) όπως εισηγηθήτε εις ΓΕΣ και διατάξη το εν Πάτραις Π.Τ.Ε να θέση εις την διάθεσίν μου μίαν διλοχίαν (διότι το ΤΣΕΠ ουδεμίαν δύναμιν διέθετεν εν Πάτραις) ίνα και εκ Πατρών κινηθώ προς Λεχαινά και επιτεθώ κατά των εκεί ανταρτών.
Διά να αχθώ το δυνατόν ταχύτερον εις Λεχαινά χωρίς να χάσω ουδέ στιγμήν και επί τη προόψει ότι το ΓΕΣ θα διατάξη να τεθή εις την διάθεσίν μου η ανωτέρω διλοχία, διέταξα να ετοιμασθή εντός ημισείας ώρας συρμός Σιδηροδρομικός, ίνα μεταφέρη την διλοχίαν εις Λεχαινά.
Μοι ανέφερον
Οι αρμόδιοι του ΣΠΑΠ ότι δεν είναι δυνατόν εντός ημισείας ώρας να ετοιμασθή ο συρμός, αλλ’ ούτε και διαθέτουν βαγόνια διά τον σκοπόν τούτον.
Τους ηπείλησα ότι θα διωχθούν ποινικώς, εάν δεν εκτελέσουν ή βραδύνουν να εκτελέσουν την ανωτέρω διαταγήν μου και εάν δεν επιδιώξουν να εξευρεθούν οπωσδήποτε βαγόνια, προβαίνοντες εν ανάγκη εις την ταχίστην εκφόρτωσιν τυχόν υπαρχόντων φορτωμένων τοιούτων.
Εν συνεχεία διέταξα να εξευρεθώσιν αμέσως 12 φορτηγά αυτοκίνητα, τα οποία να συγκεντρωθώσιν έξωθι των στρατώνων του Π.Τ.Ε.Π ίνα μεταφέρωσιν την διλοχίαν εις τον Σιδηροδρομικόν Σταθμόν, ευθύς ως φθάση η διαταγή του ΓΕΣ.
Ακολούθως δε τα αυτά αυτοκίνητα μεταφέρωσιν λόχον πεζικού εις Γαλαρός (54-56) Ρουπακιά (57-58) Προστοβίτσαν (63-50), ίνα καταλάβη ενεδρευτικώς θέσεις εις οδεύσεις, τας οποίας θα ηκολούθουν οι Σ. υποχωρούντες από Λεχαινά, ως η υπ’ αριθ. ΑΠ 4787 τηλ/κή αναφορά μου.
Εν συνεχεία διέταξα το ΠΤΕΠ να ετοιμάση αμέσως μίαν διλοχίαν προς αναχώρησιν ευθύς και λάβη διαταγήν του ΓΕΣ και τούτο, ίνα μη καθυστερήση παράπανω η αναχώρησις των ανδρών.
Το Τάγμα όμως ευρίσκετο εις το πεδίον ασκήσεων και έδει να ειδοποιηθή να επιστρέψη εις τους Στρατώνας, ίνα εκτελεσθή η ανωτέρω Δ/γή μου.
Τούτο συνετέλεσεν να απωλεσθή έστω και ολίγος χρόνος.
Η εγκριτική δ/γή του ΓΕΣ ελήφθη την 09.15΄ώραν περίπου και αμέσως ετέθησαν εις εφαρμογήν πάντα τ’ ανωτέρω, τουτέστιν
Είς λόχος μετά ουλαμού αρμάτων μάχης εκινήθη προς Γαλαρός (54-56) ως ανωτέρω, έτερος λόχος επεβιβάσθη εις Σιδηροδρομικόν Συρμόν διά να κινηθή προς Λεχαινά.
Επί πλέον ουλαμός αρμάτων έτοιμος καθ’ όλα διετάχθη να κινηθή αμέσως οδικώς προς Λεχαινά.
Η κίνησις του Ουλαμού ήρξατο την 09.15΄ώραν.
Η αναχώρησις του Σιδηροδρομικού συρμού διά Λεχαινά παρ’ όλα τα ανωτέρω ληφθέντα προληπτικώς μέτρα κατέστη δυνατόν να πραγματοποιηθή την 11ην ώραν.
Την 13ην ώραν ο συρμός είχε φθάσει εις Μανωλάδα (Βάρδαν) Βορείως Λεχαινών, όπου διέταξα και εσταμάτησε, ίνα συλλέξω πληροφορίας περί της καταστάσεως εις Λεχαινά.
Πληροφορούμαι ότι οι Σ. υπεχώρησαν από Λεχαινά από της 8.30 ώρας προς ΒΑ.
Διέταξα αμέσως να αποβιβασθή ο λόχος του Σιδ. Συρμού και να τεθή εις φάλαγγα πορείας προς χωρίον Κάνδαλον ΒΑ Λεχαινών οπόθεν το δρομολόγιον υποχωρήσεως των συμμοριτών.
Ητο ανάγκη να φθάσωμεν εκεί το δυνατόν ταχύτερον και διά τούτο αντιληφθείς διερχόμενα τρία ιδιωτικά αυτοκίνητα φορτωμένα, διάταξα την άμεσον και ταχείαν εκφόρτωσιν τούτων και επιβιβάσας μέρος του λόχου εκινήθην μετά των αρμάτων μάχης, άτινα είχον ήδη φθάση εις Βάρδαν οδικώς, ως προαποσταλέντα, δι’ όλης της δυνατής ταχύτητος προς Κρεμμύδι (35-57) Μπόρσι (36-53) Κάνδαλον (42-56).
Υπόλοιπος δύναμις του λόχου διετάχθη να ακολουθήση πεζή το αυτό δρομολόγιον.
Την 15ην ώραν έφθασα μετά των αρμάτων και της επ’ αυτοκινήτων δυνάμεως εις χωρίον Κρεμμύδι, όπου πληροφορούμαι ότι οι Συμμορίται υποχωρούντες εκ Λεχαινών έφθασαν εις χωρίον Μπόρσι.
Κινούμαι τάχιστα προς Μπόρσι όπου λαμβάνω επαφήν μετά των συμμοριτών και επιτίθεμαι κατά τούτων.
Διέταξα τα αυτοκίνητα να επιστρέψουν και παραλάβουν την υπόλοιπον δύναμιν του Λόχου την κινουμένην πεζή και να την φέρουν ταχύτατα εις το πεδίον της μάχης.
Οι συμμορίται δεν υπελόγιζον ότι θα ευρεθώμεν προ του δρομολογίου κινήσεώς των και αιφνιδιάσθησαν πλήρως, εγκαταλείψαντες υπολλείματα φαγητού των, αρχείον των, ελάχιστα πυρομαχικά και διάφορα εφθαρμένα είδη ιματισμού τραπέντες εις φυγήν εντός των μη θερισμένων εισέτι αγρών και δασωδών εκτάσεων.
Συνεχίζεται η μάχη, των συμμοριτών υποχωρούντων κανονικώς προς ΒΑ. και μη δυναμένων να απαγγιστρωθώσιν λόγω της διώξεώς των.
Η μάχη διήρκεσεν από της 15.30 ώρας μέχρι της 20.30 ώρας, οπότε επελθόντος του σκότους και διασκορπισθέντων των συμμοριτών εις μικράς ομάδας εντός πυκνοτάτου δάσους, διεκόπη η μάχη εν τη περιοχή Βελίτσες (45-55) Πόρτες (48-54).
Ήμην απολύτως βέβαιος, όπως άλλως τε προϋπελόγιζον ότι η φάλαγξ των ανταρτών θα ακολουθήση δρομολόγιον προς Γαλαρός-Σανταμέρι-Προστοβίτσαν και θα εμπέση εις την ενέδραν του εκεί αποσταλέντος εγκαίρως λόχου πεζικού μετά αρμάτων, όπως άλλως τε και εγένετο ως κατωτέρω θα αναφέρω.
Αποτελέσματα της 5ώρου σχεδόν μάχης εν τη περιοχή Μπόρσι-Κάνδαλος-Βελίτσες ήσαν τα κάτωθι.
30 περίπου τραυματίαι και νεκροί εξακριβωθέντες.
Σύλληψις 9 συμμοριτών και αυτοαμυνιτών.
Ανεύρεσις αρχείου συμμοριτών και ελαχίστων πυρομαχικών και ειδών ιματισμού.
Εάν εν τω πεδίω της μάχης μεταξύ Μπόρσι-Κάνδαλον-Βελίτσες είχον θερισθή οι αγροί ουδείς των συμμοριτών θα διέφευγε. Ατυχώς τούτο δεν συνέβη και οι συμμορίται εκμεταλλευόμενοι την κάλυψίν των διά μέσου των αθερίστων αγρών έσχον μόνον τας ανωτέρω απωλείας.
Η διλοχία 21 Τάγματος Πύργου μετά ουλαμού αρμάτων, κινηθείσα ως ανωτέρω αναφέρω προς Χάβαρι-Ξενιές δεν έλαβεν επαφήν μετά των συμμοριτών ουδόλως.
Ο ουλαμός αρμάτων Αμαλιάδος με δύναμιν προστασίας του ελαχίστους Χωρ/κας και ΜΑΥ συνεπλάκη επί ημίωρον εις περιοχήν χωρίων Ανω και Κάτω Ολγας με αποτέλεσμα 3 νεκρούς και 10 τραυματίας. Συνελήφθησαν προσέτι 6 συμμορίται ζώντες αιχμάλωτοι, οίτινες κατόπιν διαταγής υμών απεστάλησαν εις Τρίπολιν συνοδεία σήμερον.
Ο αποσταλείς εις περιοχήν Σανταμέρι-Προστοβίτσαν λόχος πεζικού μετά ουλαμού αρμάτων συμφώνως τη διαταγή, ήτις τω εδόθη εγκατεστάθη ενεδρευτικώς προ του χωρίου Προστοβίτσα κατά μήκος της προς ταύτην αγούσης οδού επί βάθους 700 μ. και ανέμενεν.
Την 02.00 ώραν της 10ης τρέχ. φάλαγξ συμμοριτών με επί κεφαλής 3 εφίππους επλησίασεν τον χώρον της ενέδρας και οι έφιπποι εισήλθον εντός της ενέδρας.
Ο Δ/τής του λόχου είχεν διατάξει να μη πυροβολήση κανείς, εάν η κεφαλή της φάλαγγος δεν φθάσει εις το άκρον αριστερόν του.
Ατυχώς όμως στρατιώτης τις εξ απροσεξίας ίσως ή νευρικής ταραχής επυροβόλησεν προώρως και οι Συμμορίται ετράπησαν εις φυγήν εξαφανισθέντες εντός των υψηλών θάμνων, βοηθούμενοι και υπό του σκότους.
Επί του προκειμένου διέταξα ένορκον προανάκρισιν, διότι φοβούμαι μήπως ο πυροβολήσας στρατιώτης σκοπίμως επυροβόλησεν, ίνα μη υποστώσιν καταστροφήν οι συμμορίται λαμβανομένου υπ’ όψιν, ότι άπαντες οι άνδρες του λόχου είναι εκ των ανανηψάντων της Μακρονήσου.
Η επίθεσις κατά των Λεχαινών εγένετο υπό συγκροτημάτων Μπασακίδη Πέρδικα- Κονταλώνη υπό 300 περίπου Συμμοριτών.
Κατά Ανδραβίδος επετέθη το συγκρότημα Νικήτα με 50 συμμορίτας.
Κατά Καβασίλων επετέθη το συγκρότημα Ζαχαριά με ετέρους 50 συμμορίτας.
Η επίθεσις εξεδηλώθη ταυτοχρόνως και εις τα 3 κέντρα την 4ην πρωϊνήν ώραν της 8ης τρέχοντος και διήρκεσεν μέχρι της 08.30 περίπου, οπότε οι συμμορίται απεχώρησαν.
Οι επιτιθέμενοι συμμορίται διέθετον άρτιον οπλισμόν και βαρέα πολυβόλα, πιθανώς και αντιαρματικά, δι’ ών διέτρησαν και κατέστρεψαν δύο πολυβολεία εκ μπετόν εις Λεχαινά.
Απώλειαι ημετέρων εις Λεχαινά είς Χωρ/λαξ νεκρός και 3 τραυματίαι 28 πολίται νεκροί και 10 ελαφρώς τραυματίαι.
Εκ των νεκρών πολιτών εις Λεχαινά οι 10 προέρχονται εκ των αόπλων του αμάχου πληθυσμού σφραγισθέντες υπό των συμμοριτών, εκ των υπολοίπων 5-6 παραδοθέντες μετά την καταστροφήν των πολυβολείων εσφάγησαν υπό των συμμοριτών και συμμοριτισσών, αίτινες επέδειξαν πρωτοφανή θηριωδείαν και αγριότητα.
Ανδραβίδος απώλειαι 3 νεκροί ιδιώται.
Καβασίλων είς νεκρός υπενωματάρχης και είς τραυματίας Χωρ/λαξ.
Απώλειαι οπλισμού ημετέρων Μ.Α.Υ εις Λεχαινά 20 ατομικά όπλα, ένα μπρέν και 3 αυτόματα.
Απώλειαι συμμοριτών εκ της επιθέσεως εις τα άνω τρία κέντρα 4 νεκροί καταμετρηθέντες και 10 παραληφθέντες επί κάρρων υπό των συμμοριτών.
Οι συμμορίται επεχείρησαν καταστροφήν γεφυρών, Σιδηροδρομικής και οδικής Καβασίλων, πλήν όμως ουδέν επέτυχον.
Εξερευνήσαντες την περιοχήν δράσεως της αεροπορίας εξηκριβώσαμεν δύο νεκρούς και πλέον των 15 τραυματιών παραληφθέντων.
Η αεροπορία ανέπτυξεν εξαιρετικήν δραστηριότητα επί του πεδίου της μάχης, βάλουσα μετ’ αξιεπαίνου επιμονής κατά των ανταρτών καθ’ όλην την διάρκειαν της ημέρας, πλήν όμως το κεκαλυμμένον του εδάφους υπό σιτηρών και θάμνων δεν επέδωκεν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Εκ της όλης επιχειρήσεως περιήλθον εις χείρας ημετέρων τμημάτων 2 οπλοπολυβόλα, 2 αυτόματα και 6 ατομικά τυφέκια, επί πλέον δε μία σέλα του αρχισυμμορίτου Μπασακίδη.
Λεηλασίαι δεν έλαβον χώραν, εκτός του Ταχυδρομικού γραφείου Λεχαινών όπου αφήρεσαν έν τηλέφωνον, περίπου έν εκατομμύριον δραχμών και διάφορα αντικείμενα εκ ταχυδρομικών δεμάτων.
Υπό των συμμοριτών απήχθησαν εκ Λεχαινών και Καβασίλων 9 πολίται εξ ών οι περισσότεροι επανήλθον αφεθέντες ελεύθεροι.
Το ηθικόν του πληθυσμού εν τω Νομώ Ηλείας έχει καταπέσει τελείως και πάντες εμφανίζονται ως εν απογνώσει.
Κατά την κηδείαν των θυμάτων μεταβάς εις Λεχαινά παρέστην και κατέθεσα στέφανον τόσον εκ μέρους μου, όσον και του Στρατηγού Δ/τού Πελ/σου.
Επεκοινώνησα εκεί μετά πολλών διανοουμένων προς ους ωμίλησα ότι επιβάλεται ούτοι να συγκρατήσωσι το ηθικόν του κόσμου εις ικανοποιητικόν επίπεδον και να μη αφίσωσι τούτο να καταπίπτη και τους ετόνισα ότι τώρα πρέπει να φανατισθή ο πληθυσμός και άσπονδα να μισίση τους συμμορίτας, οίτινες επιδεικνύουν τοιαύτην θηριωδίαν.
Πάντως παρίσταται ανάγκη το ταχύτερον να σταλώσιν ισχυραί δυνάμεις εις τον Νομόν Ηλείας δι’ εκκαθάρισιν τούτου, διότι μέγας αριθμός συμμοριτών διωκόμενος εκ Ταϋγέτου, Γορτυνίας και Ολυμπίας εισέβαλεν εις Ηλείαν όπου δεν υπάρχουν Στρατιωτικαί δυνάμεις και κατέστησαν εξαιρετικώς επικίνδυνοι διά τους κατοίκους.
Η αποστολή ισχυρών δυνάμεων εις Ηλείαν δέον να είναι άμεσος, ίνα μη θρηνήσωμεν νέα θύματα.
Η Χωρ/κή ελάχιστα συνέβαλεν εις τον αγώνα ως μη διαθέτουσα δυνάμεις, έλαβον μέρος 10 περίπου Χωρ/κες ως στήριγμα του ουλαμού αρμάτων Αμαλιάδος και έτεροι 15 περίπου κατά την άμυναν των 3 κέντρων, άτινα εδέχθησαν την επίθεσιν.
Τ.Υ.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
ΣΥΝ/ΡΧΗΣ ΠΕΖΙΚΟΥ

Γ. ΠΗΓΗ:

8 Ιουνίου 1948 : Παράτολμη μάχη για πυρομαχικά και εφόδια. (του Περικλή Καπετανόπουλου)
Αρθρογραφία  08 Ιουνίου 2020
 
Γράφει ο Περικλής Καπετανόπουλος
Στις 4 το πρωί της 8ης Ιούνη 1948, τμήμα ανταρτών του Αρχηγείου Αχαΐας-Ηλείας δύναμης δύο λόχων με διοικητές τους Δημήτρη Πετρόπουλο (Ζαχαριά) και Νικήτα Πολυκράτη και ο λόχος Πολιτοφυλακής με επικεφαλής τον Κώστα Μπασακίδη αντισυνταγματάρχη - διοικητή του Αρχηγείου και το Τάγμα Καμαρινού ( τρεις λόχοι πεζικού και μια πολυβολαρχία) επιτέθηκαν στις βάσεις του κυβερνητικού στρατού στα Λεχαινά, την Ανδραβίδα και τα Καβάσιλα.
"Κύριος στόχος ήταν τα Λεχαινά, κέντρο της αμυντικής διάταξης των κυβερνητικών στο βορειοδυτική Πελοπόννησο, επί της σιδηροδρομικής γραμμής και του δημόσιου δρόμου. Σε μικρή απόσταση υπήρχαν στρατοπεδευμένες μόνιμες δυνάμεις του αντιπάλου, σε Πάτρα, Αμαλιάδα και Πύργο", αναφέρει σε συνέντευξη του στον γράφοντα το στέλεχος του Δ.Σ.Ε Αριστείδης Καμαρινός.
Γύρω από τις τρεις αυτές κωμοπόλεις είχε σχηματιστεί κλοιός με ενέδρες από άλλα τμήματα του Δημοκρατικού Στρατού για να αντιμετωπίσουν τα κυβερνητικά μηχανοκίνητα τμήματα σε περίπτωση που έσπευδαν για βοήθεια των αμυνομένων, από Πάτρα, Χαλανδρίτσα, Πύργο, Γαστούνη και Αμαλιάδα. Την Ανδραβίδα και τα Καβάσιλα θα χτυπούσαν οι λόχοι Νικήτα και Ζαχαριά.
Τη γενική διεύθυνση της επιχείρησης είχε ο επιτελάρχης του Αρχηγείου Πελοποννήσου συνταγματάρχης Κώστας Κανελλόπουλος.
Πορεία από τα βουνά στον κάμπο
Ανάμεσα στ' άλλα γράφει ο επιτελάρχης Κώστας Κανελλόπουλος στην έκθεση προς το Γενικό Αρχηγείο Πελοποννήσου για τη μάχη : " ...Η εκκίνησις έγινε από το Σανταμέρι, μεταξύ Γάλαρου-Πόρτες 10 ώρες μακριά από τις βάσεις του εχθρού, για την επιτυχία του αιφνιδιασμού πράγμα που πέτυχε πέρα για πέρα....
Στο κάμπο ο λαός έμεινε κατάπληκτος από το τόλμημα αυτό των ανταρτών, στη μάχη τα τμήματα έδειξαν την συνηθισμένη μαχητικότητα και ανώτερη ακόμα που τα οχυρά του εχθρού απεδείχθη ότι είναι ανίκανα να τον υπερασπίσουν.
Οι νεκροί στη πλειοψηφία είναι Χίτες, μερικοί χωροφύλακες και δύο ενωμοτάρχες. Έμεινε το κτίριο της αστυνομίας το οποίο θα έπεφτε εάν είχαμε μια ώρα καιρό..."
Προσέγγιση των στόχων
Η κύρια δύναμη των ανταρτών μπήκε στη πόλη των Λεχαινών από βορειοανατολικά, μαζί με τη διοίκηση του Τάγματος. Η συνολική δύναμη των επιτιθεμένων έφτανε τους 250. Πριν την επίθεση, ομάδες ελευθέρων σκοπευτών, έκοψαν με σαμποτάζ την τηλεφωνική γραμμή, προς την κατεύθυνση της Μανωλάδας.
Οι αντάρτες που προσέγγισαν τα Λεχαινά από την κατεύθυνση της Ανδραβίδας, έγιναν αντιληπτοί από αγρότες (Ν.Κάτσαρης) που διανυκτέρευαν στα μετόχια, στη περιοχή του Αι-Γιάννη, αλλά κανείς δεν πρόδωσε τις κινήσεις τους στους χωροφύλακες ή τον στρατό.
Η διοίκηση των ανταρτών, είχε στα χέρια της λεπτομερή τοπογραφικά σχεδιαγράμματα των στόχων μέσα στην πόλη, τα οποία είχαν σχεδιάσει αντάρτες καταγόμενοι από την περιοχή, σε συνεργασία με τα Κέντρα Πληροφοριών της περιοχής.
Μαζί με τα μάχιμα τμήματα, στην επιχείρηση πήρε μέρος ο λόχος Πολιτοφυλακής του Αρχηγείου Αχαΐας-Ηλείας υπό την διοίκηση του καπετάν Φλώρου, και η υποδειγματική ομάδα της Δημοκρατικής Νεολαίας υπό το Μίμη Φουσκαρίνη από την Ανδραβίδα, υπεύθυνο για την νεολαία του Αρχηγείου Αχαΐας-Ηλείας.
Λεχαινά
Αρίστος Καμαρινός διοικητής του 2ου Τάγματος Ταυγέτου:
« Η κύρια αποστολή στα Λεχαινά είχε ανατεθεί στο τάγμα μου, που με όλες του τις δυνάμεις χτύπησε τα φυλάκια του κυβερνητικού στρατού που είχαν εγκατασταθεί σε δέκα τσιμεντένια οχυρά, τα οποία είχαν κατασκευαστεί στο κέντρο και στην περιφέρεια της πόλης.
Η επίθεση και στις τρεις αυτές κωμοπόλεις άρχισε ακριβώς τη στιγμή που είχε καθοριστεί, παρ' όλο που διανύσαμε μεγάλες αποστάσεις, με σύντονη νυχτερινή πορεία. Αυτό ήταν το πρώτο μεγάλο μας επίτευγμα σ' αυτή τη μάχη, πέτυχε ο αιφνιδιασμός του αντιπάλου και έτσι μέσα σε λίγες ώρες μπορέσαμε να καταλάβουμε στα Λεχαινά τα 9 από τα 10 οχυρά, που υπερασπίζονταν χωροφύλακες και ΜΑΥδες, κράτησε μόνο το οχυρό της Υποδιοίκησης Χωροφυλακής, στο οποίο συγκεντρώθηκαν και όσοι διασώθηκαν από τα άλλα οχυρά που καταλήφθηκαν.
Όταν διατάχθηκε υποχώρηση των τμημάτων μας, μισή ώρα μετά τη λήξη του καθορισμένου ωφέλιμου χρόνου επίθεσης, την 8.30 πρωινή, οι εγκλωβισμένοι στο οχυρό, εξακολουθούσαν να αμύνονται μέσα στα Λεχαινά, εκτός από το οχυρό της Υποδιοίκησης Χωροφυλακής ήταν και μερικοί ελεύθεροι σκοπευτές χωροφύλακες, που είχαν εγκατασταθεί σε ταράτσες κτιρίων, κοντά στα φυλάκια του Αγίου Δημητρίου και Μπρέζα.
Αν είχαμε μια ώρα ακόμη η επιτυχία μας θα ήταν απόλυτη, θα γινόταν και πλήρης εκμετάλλευση της στρατιωτικής μας επιτυχίας τόσο σε πολεμικό υλικό όσο και σε εφόδια.
Ο αντίπαλος είχε μεγάλες απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες. Εμείς είχαμε 6 νεκρούς, 10 τραυματίες και 6 αιχμαλώτους.
Το Τάγμα μου είχε 2 νεκρούς, τους Παν.Κωσταράκο και τον Γιώργο Δεμίρη, από το χωριό Αετός της ʼνω Μεσσηνίας, που σκοτώθηκε κατά την υποχώρηση μας από τα Λεχαινά, κοντά στο χωριό Πόρτες, από σφαίρα αεροπλάνου.
Θυμάμαι και όλα όσα μεταδίδονταν την επόμενη ημέρα της μάχης από το Ραδιοφωνικό Σταθμό της Αθήνας και όσα ευτράπελα έγραψαν οι Αθηναϊκές και οι τοπικές εφημερίδες, σχετικά με την κατάληψη των τσιμεντένιων οχυρών, για τα νέα όπλα που χρησιμοποίησαν οι αντάρτες, τα οποία τους εστάλησαν αεροπορικώς από τη Σοβιετική Ένωση!
Στην πραγματικότητα τα «νέα μας όπλα» ήταν τα οπλοπολυβόλα μας, που με τις συγκεντρωτικές ριπές τους, (2-3 οπλοπολυβόλα που έβαλαν ταυτόχρονα στο ίδιο σημείο του οχυρού για αρκετό διάστημα, άνοιγαν στο οχυρό μικρές τρύπες, που σιγά-σιγά διευρύνονταν κι έτσι, από τις τρύπες αυτές έπεφταν μέσα στο οχυρό οι χειροβομβίδες που έριχναν άλλοι αντάρτες, οι οποίοι είχαν πλησιάσει την οχυρωμένη θέση. Αυτά ήταν τα νέα όπλα μας τα οποία τα είχαμε καταλάβει βέβαια από προηγούμενες επιχειρήσεις..."
Διάρκεια επιχείρησης
Η μάχη διήρκεσε 41/2 ώρες, από τις 4 τα ξημερώματα μέχρι τις οκτώμισι το πρωί, οπότε οι αντάρτες συμπτύχθηκαν όταν απειλήθηκαν πλευρικά από μηχανοκίνητα τμήματα του κυβερνητικού Στρατού, που ήρθαν από Πύργο και Πάτρα.
Απόσπασμα από την περιγραφή της μάχης των Λεχαινών από τον υποστράτηγο του κυβερνητικού στρατού Αλ.Τσιγγούνη.
"Δύναμις 300 περίπου ανταρτών επετέθη ταυτοχρόνως εναντίον των Λεχαινών, της Ανδραβίδας και των Καβασίλων με την κύριαν προσπάθειαν προς Λεχαινά...Ο Διοικητής... της Τ.Σ.Ε.Π πληροφορηθείς περί της επιθέσεως την 7.30 πρωινήν ώραν διέταξεν ίνα λόχος του εν Πύργω 21 Τ.Ε μετά του Ουλαμού τεθωρακισμένων σπεύσουν προς Λεχαινά, έτερος λόχος προς Χάβαρι...
ʼλλος λόχος μετά Ουλαμού τεθωρακισμένων εκινήθησαν επ' αυτοκινήτων προς Γάλαρος-Ρουπάκι-Προστοβίτσα...Ετερος λόχος επιβιβασθείς εκτάκτου αμαζοστοιχίας εκινήθη προς Λεχαινά... Αι δυνάμεις αύται κινηθείσαι προς Μπόρσι επετέθησαν εναντίον των ανταρτών.
Η μάχη διήρκεσε μέχρι της 20.30 ώρας, ότε διεκόπη λόγω σκότους, οι δε αντάρτες διεσκορπίσθησαν εντός παρακείμενου δάσους... Η αεροπορία επεμβάσα καθ' όλην την ημέραν δεν έσχε σοβαρά αποτελέσματα λόγω του κεκαλυμμένου του εδάφους υπό σιτηρών και θάμνων. Αι απώλειαι των ημετέρων ήσαν 13 οπλίται, δύο χωροφύλακες και 18 ΜΑΥ νεκροί και 10 στρατιώται και 4 χωροφύλακες τραυματίαι..."
Ανδραβίδα
Την επίθεση στην Ανδραβίδα ενήργησαν τμήματα του Αρχηγείου Αχαίας-Ηλείας, με δύο λόχους(Ζαχαριά και Νικήτα).
Η επίθεση ξεκίνησε στις 4 το πρωί της 8ης Ιουνίου 1948. Τμήματα σαμποτέρ διείσδυσαν στο κέντρο της πόλης και απέκοψαν την επικοινωνία των εξωτερικών φυλακίων με την υποδιοίκηση Χωροφυλακής και τα οχυρωμένα σπίτια. Μέσα σε λίγη ώρα όλα τα εξωτερικά φυλάκια έπεσαν, οι Μάυδες και οι εθνοφύλακες παραδόθηκαν,ενώ ελάχιστοι κατάφεραν να διαφύγουν προς το δυτικό τμήμα της πόλης και να κρυφτούν στα κτήματα.
Κριτική στη μάχη
"Η αεροπορία άρχισε από τις πρώτες ώρες τις αναγνωριστικές πτήσεις. Το 2ο Ταγμα βάδισε καλά, εκ του δρομολογίου που του υποδείχτηκε και δεν πιέστηκε καθόλου, ούτε από τον εχθρό που μας ακολουθούσε, ούτε από την αεροπορία.
Είχε μόνο ένα εχθρό από την αεροπορία.
Το Αρχηγείο Αχαΐας: Ο λόχος του Νικήτα, καίτοι είχε συμπτυχθεί μια ώρα ενωρίτερα, εβράδυνεν εις την πορεία καθηλωθείς κατ' επανάληψη γιατί εβάδιζε επάνω στο δρόμο που ήλεγχε η αεροπορία.
Το ίδιο συνέβη και με το λόχο Ζαχαριά. Η αεροπορία ανεκάλυψε τα τμήματα Νικήτα-Ζαχαριά (από έλλειψη μέτρων ασφαλείας κίνησης των ανδρών), τα καθήλωσε και ο εχθρός επετέθη από πολλά σημεία.
Ο εχθρός με την αεροπορία ενήργησε σφοδρές επιθέσεις χωρίς προηγούμενο, με 3, 4, και 5 αεροπλάνα. Το σοβαρότερο ήταν ότι τα τμήματα είχαν εγκαταλείψει τις θέσεις μάχης γιατί είχαν πάρει διαταγή συμπτύξεως όταν η αεροπορία άρχισε να πολυβολεί και να ρίχνει καταιγιστικά ρουκέτες..."
Από την έκθεση του επιτελάρχη του Δ.Σ.Π αντισυνταγματάρχη Κώστα Κανελλόπουλου προς το Αρχηγείο του Δ.Σ.Π.
Γιατί έγινε η επιχείρηση;
Πολλά έχουν κατά καιρούς γραφτεί για τους λόγους που ο Δ.Σ.Π αποφάσισε το καλοκαίρι του 1948 μια σειρά επιθέσεις στη παραλιακή ζώνη της Πελοποννήσου.
Πριν κάποια χρόνια, διάβασα σε έκδοση του Δήμου Λεχαινών, με τίτλο «Ο Δήμος Μυρτουντίων και τα Λεχαινά» ότι την επίθεση του Δ.Σ.Π προκάλεσαν "κάποιοι" για να ξεκαθαρίσουν τις προσωπικές τους διαφορές με κάποιους άλλους.
Συγκεκριμένα γράφει ο συγγραφέας του βιβλίου στη σελίδα 159: «Αλλά και κάποιοι άλλοι τότε, με αμφιλεγόμενους ρόλους, προκάλεσαν την επίθεση των ανταρτών στα Λεχαινά και έβγαλαν από τη μέση το πρόσωπο που ήθελαν(σ.σ. τον πρόεδρο Σαράντη Σαραντόπουλο), χρέωσαν το γεγονός στους αντάρτες και αφού έγειραν προς τους νικητές επένδυσαν για αργότερα , με τον ύποπτο ρόλο τους...»
Χωρίς να καταφύγω σε εύκολους χαρακτηρισμούς για την αλήθεια η όχι των γραφομένων από τον συγγραφέα, θα προσπαθήσω να απαντήσω σε ερωτήματα που στο βιβλίο μένουν αναπάντητα.
Πρώτο ερώτημα: Τι ώθησε το Δ.Σ.Π να πραγματοποιήσει μια επίθεση τόσο μακριά από τα βάσεις του, που ήταν στις ορεινές περιοχές του Μωρηά;
Την απάντηση μας τη δίνει ο επιτελάρχης του Δ.Σ.Π αντισυνταγματάρχης Κώστας Κανελλόπουλος στο διάλογο που είχε, με τον ταγματάρχη Αρίστο Καμαρινό : «Όπως έχει διαμορφωθεί η κατάσταση στην περιοχή μας, μου είπε ο Κανελλόπουλος, ή θα πρέπει να αναστείλουμε προσωρινά την επιθετική μας τακτική (εκτός βέβαια από τις περιπτώσεις που το Γενικό Αρχηγείο (ΓΑ) θα μας διατάξει να επιτεθούμε σε ορισμένες εχθρικές βάσεις για λόγους αντιπερισπασμού), ''να σταυρώσουμε δηλαδή τα χέρια'' και να περιμένουμε ώσπου να μας εφοδιάσει το Γ.Α με πυρομαχικά, ή « να βαρέσουμε γροθιά στο μαχαίρι», χτυπώντας μεγάλες βάσεις του εχθρού, έστω και αν έχουμε μικρές πιθανότητες επιτυχίας, ή, τέλος, να διεισδύσουμε σε παραλιακές περιοχές της Πελοποννήσου, για να χτυπήσουμε μικρά τμήματα του κυβερνητικού στρατού, της χωροφυλακής και των ΜΑΥδων, οπότε όμως θα έχουμε ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας, αφού θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί αιφνιδιασμός του εχθρού και ο «ωφέλιμος χρόνος επίθεσης» θα είναι, αναγκαστικά, ελάχιστος, λόγω των μεγάλων αποστάσεων που θα πρέπει να διανύσουν τα τμήματα μας κατά την υποχώρηση τους προς τις ελεύθερες περιοχές».
Η επίθεση λοιπόν σε Ανδραβίδα, Λεχαινά και Καβάσιλα έγινε για τους λόγους που περιγράφει ο πλέον αρμόδιος από πλευράς ανταρτών, επιτελάρχης του Αρχηγείου Πελοποννήσου Κ. Κανελλόπουλος, την εξεύρεση δηλαδή πολεμικού υλικού.
Αρίστος Καμαρινός
Για το ίδιο θέμα ο Αρίστος Καμαρινός σημειώνει: «Λίγες μέρες μετά την συζήτηση μου αυτή με τον Κανελλόπουλο, με διαταγή του Αρχηγείου Πελοποννήσου, πραγματοποιήσαμε μια επιθετική ενέργεια στα Λεχαινά, Ανδραβίδα και Καβάσιλα, γειτονικές κωμοπόλεις στην παραλιακή περιοχή της Δυτικής Ηλείας.
Ήταν μια επιχείρηση κυριολεκτικά παράτολμη. Είχαμε στη διάθεση μας ωφέλιμο χρόνο επίθεσης μόνο 4 ώρες και η υποχώρηση μας, ακόμα και σε πλήρη επιτυχία μας, θα ήταν πολύ δύσκολη, λόγω της μεγάλης μας κόπωσης από τις πολύωρες πορείες που θα έπρεπε να κάνουμε για να φτάσουμε από την περιοχή Ερυμάνθου στη πεδινή Ηλεία, όπου βρίσκονταν αυτές οι βάσεις, σε συνθήκες δηλαδή τόσο δυσμενείς που, αν ο αντίπαλος είχε υψηλό ηθικό και μαχητικότητα μπορούσε να μας φέρει σε πολύ δύσκολη θέση με τις δυνάμεις που θα κινητοποιούσε, οδικώς και σιδηροδρομικώς, από Πάτρα, Χαλανδρίτσα, Πύργο, Αμαλιάδα, κ.τ.λ».
Δημήτρης Ζαφειρόπουλος
Τις ίδιες εκτιμήσεις με τους Κανελλόπουλο και Καμαρινό, για την τακτική που ακολουθούσε ο Δ.Σ.Π το 1948, κάνει από την πλευρά του ο στρατηγός του Κυβερνητικού Στρατού Δημήτριος Ζαφειρόπουλος αναφερόμενος στη κατάσταση που επικρατούσε στη Πελοπόννησο: «Αι επιτυχίαι αύται (σ.σ των ανταρτών) ωφείλοντο εις την καλήν τακτικήν, την οποίαν εφήρμοσε το Αρχηγείον Πελοποννήσου (σ.σ του Δ.Σ.Π) και η οποία εστηρίζετο εις την κίνησιν, την επίθεσιν, την συνεχήν προσβολήν και εις την κατανόησιν υπο στελεχών και μαχητών ότι αι δυσκολίαι του εφοδιασμού εις οπλισμόν, πυρομαχικά και τρόφιμα θα επιλυθούν δια του αγώνος".
Ο Περικλής Καπετανόπουλος είναι δημοσιογράφος - ιστορικός
 
 
ΣΗΜΕΙΩΣΗ συντάκτη :
1. Απο τις ανωτέρω καταγεγραμμένες  Α, Β, Γ πηγές  συμπεραίνουμε για τον αγώνα των ελαχίστων ανδρών στις φρουρές Χωροφυλακής (Υποδιοικήσεις Χωροφυλακής και  Σταθμοί Χωροφυλακής ) στις τρείς κωμοπόλεις  , μέχρι της αφίξεως των ενισχύσεων ( στρατιωτικές δυνάμεις απο Πάτρα - Πύργο - Αμαλιάδα - Απόσπασμα Ζάρα , Αεροπορία ) χωρίς να παραβλέψουμε τις ομηρίες πολιτών κατά την φυγή των επιτιθεμένων  και τον θάνατο πολλών απο αυτούς . Δεν πρέπει να μας διαφεύγει 
2. Διατηρούμε την γλώσσα απο τις πηγές για ιστορικούς λόγους .

 ΠΗΓΗ :Περικλής Καπετανόπουλος Ηλιούπολη Ηλιούπολη για όλους ilioupoli www.ilioupoligiaolous.gr
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ 
ΠΗΓΗ:
1.Αρχείο συγγενούς του ηρωικώς πεσόντος Χωροφύλακος ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Βασιλείου 
2.ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΧ 1936-1950 Α. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ (σ 755)
3.ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ 
4.Τεύχος ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗ ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ ΜΑΣ 1946-1948  εκδοθέν απο Α.Χ. 
5.Περικλής Καπετανόπουλος  Ηλιούπολη για όλους ilioupoli www.ilioupoligiaolous.gr
6. Θέματα Στρατιωτικής ιστορίας  https://stratistoria.wordpress.com/

ΚΟΥΤΣΟΠΟΔΙΩΤΗΣ Οδυσσεύς
Αντιστράτηγος ε.α. ΕΛ.ΑΣ